Strona główna   Kontakt    Dojazd   Mapa strony        

 

Archiwum Państwowe w Warszawie Oddział w Łowiczu

Adres: ul. 3 Maja 1
99-400 Łowicz
Kierownik: Marek Wojtylak
Telefon: 0048 (46) 837-39-86
e-mail: apw.lowicz@warszawa.ap.gov.pl
Pracownia naukowa: od poniedziałku do piątku w godz. 9.00 - 15.00
Przyjęcia klientów: od poniedziałku do piątku w godz. 8.00 - 15.00



W łowickim oddziale APW, który mieści się w południowym skrzydle gmachu muzealnego od ul. 3 Maja, ukryte są prawdziwe skarby dziejów Łowicza i powiatu. Są one częścią ogólnonarodowego dziedzictwa kulturalnego.


Informator o zasobie


Historia oddziału

Archiwum Państwowe w Łowiczu powołane zostało na mocy zarządzenia Ministra Oświaty z 21 lipca 1950 r. i art. 45 dekretu z 7 lutego 1919 r. o organizacji archiwów państwowych i opiece nad archiwaliami. Powstała wtedy w Łowiczu ekspozytura powiatowa Wojewódzkiego Archiwum Państwowego w Łodzi. W dwa lata później Powiatowe Archiwum Państwowe w Łowiczu otrzymało statut, który określał archiwum jako miejsce przechowywania materiałów archiwalnych wytworzonych i wytwarzanych na obszarze powiatu łowickiego, a następnie przekazywanych po 5 latach do WAP w Łodzi. W 1956 r. w związku z utworzeniem nowych powiatów na terenie woj. łódzkiego poszerzono obszar działania PAP w Łowiczu o powiat kutnowski, zaś rozporządzeniem Rady Ministrów z 19 lutego 1957 r. i 30 grudnia 1958 r. przyznano mu prawo posiadania stałego zasobu.
Siedziba Archiwum Państwowego znajdowała się początkowo przy Nowym Rynku 20. Pomieszczenia biurowe łącznie z magazynem zajmowały tam niedużą powierzchnię ok. 58 m kw. i były poważnie zawilgocone. W 1958 r. archiwum łowickie uzyskało pomieszczenia o pow. ok. 170 m kw. w budynku muzeum, z wejściem od ulicy 3 Maja 1. W związku z wprowadzeniem nowego podziału administracyjnego kraju w 1975 r. nastąpiła likwidacja archiwum powiatowego. Od 1 lutego 1976 r. w Łowiczu utworzono ekspozyturę WAP w Skierniewicach, którą trzy lata później przekształcono w oddział terenowy. Z dniem 1 kwietnia 1985 r. zarządzeniem Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych oddział łowicki WAP w Skierniewicach stał się Oddziałem w Łowiczu Archiwum Państwowego m. st. Warszawy. W powyższej strukturze organizacyjnej łowickie archiwum wykonuje swe zadania do dzisiaj.

Zasób oddziału

Zasób łowickiego oddziału APW obejmuje 278 zespołów archiwalnych, liczących 53745 jednostek, co daje 601,81 metrów bieżących akt. W zbiorach znajdują się niemal wyłącznie materiały aktowe, które chronologicznie sięgają wieku XVII aż po czasy współczesne, a dotyczą głównie Łowicza i obecnego powiatu łowickiego. Wyjątkiem są archiwalia ze zbioru Władysława Tarczyńskiego, w których obok materiałów służących poznaniu dziejów i spraw z regionu łowickiego znajdziemy także interesujące źródła do badań w skali ogólnopolskiej.
Do najciekawszych w zasobie archiwalnym należą Akta miasta Łowicza z lat 1783-1950, które w dziale dokumentującym instytucje administracji ogólnej są największym z zespołów archiwalnych. Akta liczą 4753 jednostki i ponad 42,5 mb, z czego zdecydowana ich większość pochodzi z okresu międzywojennego.
Wyjątkowa rangę posiadają szczątki akt 14 cechów działających w przeszłości w Łowiczu. Chronologicznie większość łowickich dokumentów i akt cechowych pochodzi z XIX i XX wieku, ale są także sięgające XVII i XVIII stulecia. Do najstarszych należy m.in. księga posiedzeń sądu cechu szewców, prowadzona od 1631 roku i kontynuowana systematycznie do 1834 r. czy przywilej króla Jana Kazimierza dla cechu stolarzy, szklarzy i tokarzy z 1652 r. z pieczęcią kancelarii królewskiej i podpisem władcy.

Oddział APW w Łowiczu był współwydawcą następujących pozycji wydawniczych:
- W. J. Wysocki: Leksykon prasy łowickiej. Łowicz 1997;
- Łowickie Harcerstwo (na podstawie referatów wygłoszonych na sesji historycznej w dniu 7 września 1997 r.). Łowicz 1997;
- G. J. Sosnowski: Wśród ofiar Katynia. Łowicz 2001;
- E. Miziołek: Łowicka pocztówka 1899-1999. Łowicz 2000,
zob. www.mglowicz.republika.pl/edward/album.html

Liczną objętościowo grupę reprezentują w archiwum akta administracji ogólnej z terenu powiatu łowickiego, szczególnie ważne do badania życia politycznego, społeczno-gospodarczego i kulturalnego wsi w XIX-XX wieku. Akt administracji specjalnej jest stosukowo niedużo i stanowią je szczątki zespołów. Do ciekawszych w tym dziale zaliczyć trzeba dokumentację komisji konskrypcyjnych (poborowych) z Łowicza i powiatu z okresu zaborów, a z lat bardziej współczesnych: Więzienia w Łowiczu (1918-1944), Inspektora Szkolnego (1919-1949) i Powiatowego Komitetu Opieki Społecznej (1940-1949).
Pod względem objętościowym największą grupę dokumentacji stanowią akta instytucji wymiaru sprawiedliwości. Wykorzystywane są one nie tylko do celów naukowych, ale przede wszystkim do regulacji spraw majątkowych i ustalania praw własności.
Akta stanu cywilnego różnych wyznań figurują w archiwum od niedawna. Zdecydowana ich większość z najstarszego okresu przechowywana jest w Archiwum Państwowym w Łodzi, natomiast w zasobie łowickim przeważają akta z końca XIX w. Systematyczny wzrost zainteresowania nimi ze strony naukowców oraz tych, którzy poszukują swoich "korzeni", potwierdzają potrzebę zebrania ich w całości w Łowiczu. Na specjalną uwagę w łowickich zbiorach zasługują akta instytucji i organizacji politycznych, społecznych, kulturalnych i zawodowych. Jakkolwiek stan ich zachowania bywa niekiedy szczątkowy, pozostają one wartościowym materiałem badawczym do studiów regionalnych.
Chlubą łowickiego archiwum jest posiadania zbioru archiwaliów Władysława Tarczyńskiego (1845-1918), społecznika, literata i zbieracza pamiątek historycznych z Łowicza. Są one częścią tzw. zbiorów bibliotecznych, otwartego w 1907 r. Muzeum Starożytności i Pamiątek Historycznych w Łowiczu oraz działającego w mieście przed II wojną światową Muzeum Miejskiego im. Władysława Tarczyńskiego. Po wojnie zbiory te zostały rozparcelowane i w części powróciły z WAP w Łodzi do Łowicza w 1980 r. W łowickim archiwum liczą obecnie 402 jednostki. Trzon zbioru stanowią archiwalia z okresu staropolskiego, przy czym ten znaczący fragment wykracza daleko poza tematykę łowicką. Znajdują się wśród nich m.in. dokumenty królów i prymasów polskich, listy i rękopisy wybitnych osób życia politycznego, rozkazy i odezwy dowódców powstań narodowych i in., są też fotografie, afisze, kalendarze, książki dawnej drukarni prymasowskiej w Łowiczu itp.

Na koniec wypada jeszcze wspomnieć o zbiorach bibliotecznych AP w Łowiczu, wśród których oprócz książek o tematyce regionalnej, opracowań z archiwistyki i archiwoznawstwa, są dzienniki urzędowe i monitory (z lat 1918-1954) oraz gazety i czasopisma regionalne.

Karta tytułowa

księgi wpisów archikonfraterni kupieckiej w Łowiczu z lat 1662-1758,
Zbiór Władysława Tarczyńskiego w Łowiczu, sygn. 50

Karta tytułowa

księgi praw dla chłopców konfraterni kupieckiej w Łowiczu z lat 1736-1767, Zbiór Władysława Tarczyńskiego w Łowiczu, sygn. 51

Karta tytułowa

księgi protokołów Urzędu Starościńskiego w Łowiczu z lat 1768-1785, Zbiór Władysława Tarczyńskiego w Łowiczu, sygn. 39

Przywilej arcybiskupa

Michała Poniatowskiego z 1792 r. dla Tomasza Borakowskiego, wójta wsi Bocheń w kluczu chruślińskim, Zbiór Władysława Tarczyńskiego w Łowiczu, sygn. 35

Potwierdzenie zawarcia intercyzy

przedślubnej zawartej między Józefem Walickim a Klementyną Kozietulską (siostrą Jana) w Warszawie 17 stycznia 1798 r., Archiwum Wodzińskich z Kter w powiecie kutnowskim, sygn. 21.

Herb Prawdzic

na odcisku lakowym pieczęci sygnetowej Józefa Chełmońskiego (dziadka malarza), Zbiór Władysława Tarczyńskiego w Łowiczu, sygn. 75

Gazeta Urzędowa

dla powiatu łowickiego i sochaczewskiego, Nr 1 z 21 grudnia 1918 r., Zbiory biblioteczne archiwum, sygn. 555

Wyjście włościan po nabożeństwie

z kościoła w Złakowie Kościelnym, fot. NN z 1932 r., Materiały regionalne z terenu miasta Łowicza i powiatu łowickiego, sygn. 5

Świadectwo dojrzałości biskupa

Władysława Miziołka z 1934 r., absolwenta Gimnazjum Państwowego im. Ks. J. Poniatowskiego w Łowiczu, I Państwowe Gimnazjum i Liceum im. Ks. Józefa Poniatowskiego w Łowiczu, sygn. 24

Widok kolegiaty łowickiej

z lat okupacji niemieckiej 1939-1945, fot. NN z ok. 1944 r., Materiały regionalne z terenu miasta Łowicza i powiatu łowickiego, sygn. 10.

Wybrane dokumenty z zasobu łowickiego Oddziału można zobaczyć również na stronach portalu polska.pl:

Informatory o zasobie:

1. Wojtylak M.: Informator o zasobie archiwalnym Archiwum Państwowego m. st. Warszawy Oddział w Łowiczu. Łowicz 1993 ss. 59. Rec. J. Leśniewska: Archeion. T. 96. Warszawa 1996, s. 215-217;
2. Zasób archiwalny Archiwum Państwowego Województwa Skierniewickiego. Oprac. Z. Tobijański, A. Gryciuk, K. Jachimek. Rawa Mazowiecka 1976;


Opracowania szczegółowe o zasobie:

1. Wojtylak M.: Akta gminnych kas pożyczkowo-oszczędnościowych powiatu łowickiego w XIX i XX w. Archeion. T. 95: 1995, s. 43-57;
2. Wojtylak M.: Akta Komisji Dobrego Porządku w Łowiczu (1781-1784). Archeion. T. 100: 1999, s. 97-108;
3. Wojtylak M.: Akta łowickich cechów w zasobie archiwum w Łowiczu. Roczniki Łowickie. T. I. Łowicz 2003, s. 139-170;
4. Wojtylak M.: Akta miejskie w zbiorach archiwum w Łowiczu. Archeion. T. 100: 1999, s. 203-208;
5. Wojtylak M.: Archiwalny dar hr. Jana Moszyńskiego z Sójek dla muzeum Władysława Tarczyńskiego w Łowiczu. Kutnowskie Zeszyty Regionalne. T. III. Kutno 1999, s. 199-236;
6. Wojtylak M.: Dokumenty exodusu ludności stolicy w zasobie Oddziału Archiwum Państwowego m. st. Warszawy w Łowiczu. Kronika Warszawy. Nr 2/121: 2004, s. 80-84;
7. Wojtylak M.: Mickiewicziana wśród archiwaliów zbioru Władysława Tarczyńskiego w Łowiczu. Siódma Prowincja. Nr 1-2: 1999, s. 22-23;
8. Wojtylak M.: Nieznane dokumenty Łowicza, [w:] Skarby łowickiego archiwum. CDN - numer specjalny. Nr 1(17): 2000, nlb.;
9. Wojtylak M.: Pozostałość aktowa rzemiosła z II wojny światowej na Mazowszu na przykładzie dokumentacji Powiatowej Grupy Rzemiosł na powiat łowicki w Łowiczu. Archiwista Polski. Nr 4: 2003, s. 33-45;
10. Wojtylak M., Szkice łowickie, Łowicz 2006, ss. 127. Czytaj
11. Wojtylak M.: Więzienie w Łowiczu i jego spuścizna aktowa (1918-1944). Roczniki Łowickie. T. III: 2005, Łowicz 2006, s. 259-270
12. Wojtylak M.: Z archiwum rodzinnego Wodzińskich z Kter. Kutnowskie Zeszyty Regionalne. T. VI. Kutno 2002, s. 321-336;
13. Wojtylak M.: Zbiory biblioteczne Władysława Tarczyńskiego w Łowiczu. Łowicz 1993, ss. 35;
14. Wojtylak M.: Zbiory łowickie Tadeusza Gumińskiego w zasobie Archiwum Państwowego w Łowiczu. Roczniki Łowickie. T. II. Łowicz 2004, s. 29-36;

Uwaga! Poszukując dokumentów mogą Państwo skorzystać z internetowej ogólnopolskiej bazy danych zespołów archiwalnych SEZAM.

Aktualny zasięg działania Oddziału w Łowiczu to miasto: Łowicz oraz gminy: Bielawy, Bolimów, Chąśno, Domaniewice, Kocierzew Południowy, Łowicz, Łyszkowice, Nieborów, Zduny.